• +90 212 325 23 00
  • Levent Mah. Beyazkaranfil Sok. No:18 Posta Kodu:34330 Beşiktaş/İSTANBUL
Netflix ve Sansür

Netflix ve Sansür

  • 10.01.2020

Netflix ve Sansür

10.01.2020  tarihinde Netflix A.Ş., video akış hizmetinin tartışmalı bir Noel spesiyali göstermesini engelleyen bir erişimin engellenmesi kararı karşısında Brezilya Yüksek Mahkemesine başvurdu. 09.01.2020 tarihinde, Rio de Janeiro'daki bir mahkeme Netflix'e Brezilya'daki içeriğinin gösterilmesinin durdurulmasına karar verdi. Netflix, Hz. İsa'nın eşcinsel olarak gösterildiği özel olan komedi grubu Porta dos Fundos'u sansürleme kararını eleştirdi. Noel arifesinde bir grup kukuletalı kişiler Porta dos Fundos'un merkezine molotof kokteylleriyle saldırdılar. Mahkeme yasaklama kararında söz konusu içeriğin “çoğunlukla Hıristiyan olan bir topluma zarar vereceğini” gerekçe olarak gösterdi. Netflix avukatları ise itirazlarında."Mahkeme kararı grubu korku ve gözdağı ile susturmayı amaçlıyor," şeklinde itirazda bulundu.[i] Davaya konu içeriği hazırlayan YouTube komedi grubu ifade özgürlüğüne değer verdiklerini ve “Brezilya anayasasını savunmak için mahkemelere güvendiklerini” açıkladılar.[ii]

Filmde Hz. İsa, ailesiyle tanışmak için evine bir erkek arkadaş getiriyor. Filmdeki bu hususu ülkedeki Hıristiyanlar tarafından eleştirilmiştir. İki milyon kişi, içeriğin yayından çıkartılması içim dilekçe imzaladı ve prodüksiyon şirketine geçen ay Molotof kokteyllerine saldırıldı. Netflix aleyhindeki kararda mahkeme özet olarak; "İfade özgürlüğü hakkı mutlak hak değildir" şeklinde gerekçe geliştirdi.

Kararda imzası olan hakim Benedicto Abicair, geçici kararının yüksek bir mahkeme tarafından nihai bir karar verilene kadar öfkeli Hıristiyanları yatıştırdığını söyledi.

Netflix, “Ölmek İçin 13 Sebep”, “Stranger Things” ve Sigara Kullanımı

Netflix’in 2017 yılında yayınlamaya başladığı “Ölmek İçin 13 Sebep” isimli dizisi tartışılarak manşetlerde yer aldı. Dizide kendini öldüren ve 13 kayıtlı kasetten oluşan bir kutu bırakan bir lise öğrencisi olan Hannah Baker'ın (Katherine Langford) hikayesi yer alıyor. İlk sezonun final bölümünde Hannah, annesi içeri girmeden ve uzun bir aradan sonra ölü bedenini bulmadan önce bileklerini kestiği bir küvette tasvir edilir. İkinci sezonda, başka bir karakter lise soyunma odasında bir süpürge ile işkence ediliyor. Her iki sahne de “Ölmek İçin 13 Sebep” ağır olumsuz eleştiriler almıştır. Eleştirmenler ve akıl sağlığı profesyonelleri, hem Netflix'i hem de şovun yapımcılarını, daha önce genç bir kitleye yönelik bir şovda bu kadar açık bir şekilde tasvir edilmemiş olan böyle bir eylemin grafiksel tasviri için kınadılar. Eleştirilerde dizinin sorumsuzca ve yıkıcı olduğunu iddia edilmektedir. Bu eleştiriler üzerine Şovmen Brian Yorkey tarafından yapılan bir açıklamada, gösteri resmi twitter sayfasında neden tartışmalı sahneyi bir kez ve herkes için kaldırmaya karar verdiğini açıklamıştır. Açıklama, “1. sezonda çirkin, acı dolu intihar gerçekliğini böyle grafik detaylarda tasvir etme konusundaki yaratıcı niyetimiz, böyle bir eylemin dehşeti hakkındaki gerçeği söylemek ve kimsenin taklit etmek istemeyeceğinden emin olmaktı” demiştir.

Netflix ayrıca, daha genç bir kitleye yönelik içerikte sigara içme tasviriyle ilgili politikasında yeni değişiklikler yaptığını da açıklamıştır. Bu kararların her ikisi de Netflix'in bir medya güç merkezi olarak konumunun ve genç izleyicilerin hassas konularını sansürleme sorumluluğunun giderek daha fazla farkında olduğunun sinyallerini vermektedir. Netflix ve “Neden 13 Neden” in derinden tartışmalı bir sahnede harekete geçmesi iki yıldan fazla zaman alırken, “Stranger Things”, Netflix’in daha genç izleyicilere yönelik şovlarda sigara içmeyi gösterme politikasında neredeyse bir gecede değişiklikler yapmıştır. Şov 1980'lerde gerçekleştiği için, yetişkin karakterlerinin çoğundan ağır sigara kullanımı mevcuttur. Organizasyon, şovun daha genç bir kitle aldığı ve çok sayıda genç yıldız içerdiği için, sigara içmenin canlandırılmasının, gençleri ve genç yetişkinleri alışkanlığı kazanmalarını olumsuz etkileyebileceğini savunmaktadır. [iii]

Hindistan ve Netflix

Hindistan'daki Madhya Pradesh Yüksek Mahkemesi'nin Indore Bench'i, Netflix ve Amazon Prime gibi çevrimiçi akış platformlarına karşı açtıkları sansürsüz içeriği düzenlemek için yapılan bir dilekçe hakkında bildirimler yayınladı. İçeriği “müstehcen” ve “müstehcen” olduğu için ücretlendiren Maatr Vakfı adında bir STK tarafından açılan bu Kamu Yararı Davası (PIL), Balaji Telefilms, Netflix tarafından oluşturulan çevrimiçi içeriğin büyük ölçüde düzensiz seyrinde bazı kurallar koymak istemiştir. Avukatlar Amay Bajaj, Ashi Vaidya, Paritosh Shrivastava ve Anmol Kushwaha tarafından tekrarlanan dilekçe, bu çevrimiçi akış hizmetlerinin internet bağlantısı ve aşırı izlemeye yakınlığı olan herkes için kolayca erişilebilir olduğundan, ergenlerin aklını etkileyebileceğine işaret etmişledir. Nu dilekçe ile; “kaba” ve “müstehcen” içeriğiyle reşit olmayanların pornoya eşitlenmesi ve dolayısıyla 2015 yılında porno yasaklandığı için akış içeriklerini yasadışı olarak nitelendirmektedirler. Mahkemede bulunan dilekçelerden biri, "Bu içerik yayıncıları sadece kadınları nesnelleştirmekle kalmıyor, aynı zamanda kötü ışıkta gösteriyor ve zihinleri temel onurla yaşama haklarını ihlal eden şehvetli düşüncelerle dolduruyor." şeklinde olay ifade edilmiştir. Hindistan'da çıkan film içeriği genellikle Merkezi Film Sertifikasyonu (CBFC) tarafından sansürlenirken, akış hizmetleri internette çalıştıkları için tüm kesintileri atlamayı başarmışlardır. Netflix, Hotstar, Jio, Eros Now, Sony Pictures, Arre, ALTBalaji, Zee5 ve Viacom18, Ocak ayında 'Çevrimiçi Hazırlanan İçerik Sağlayıcıları için En İyi Uygulamalar Koduna' uymaya ve kendi içeriklerini düzenlemeye söz vermişler ve Netflix ve yerli yapımcı Hotstar, Ocak ayında bir öz düzenleme kodu imzalamışlardır.[iv][v][vi]

YouGov tarafından yapılan bir araştırmaya göre, Hintlilerin% 57'si Netflix, Amazon Prime, Hotstar, Voot vb.Gibi OTT platformları için hükümet düzenlemesi yapılması gerektiğini düşünmektedirler. [vii][viii]

Küresel teknoloji şirketlerine tavsiyede bulunan Yeni Delhi teknoloji politikası analisti Prasanto Roy; “Düzenleme ile tüm (küresel) içeriğin Hindistan için sterilize edilmesi gerekecek olup, bu durum ise çok büyük, pahalı ve zaman alıcı bir egzersiz” olacaktır şeklinde değerlendirmeler yapmıştır. [ix]

Suudi Arabistan ise; komedyen Hasan Minhaj tarafından talkshow ve belgesel şeklinde Netflix’te yayınlanmakta olan “Vatanseverliğe Giriş 101” isimli programın bir bölümünde; Gazeteci Cemal KAŞIKCI’nın öldürülmesi olayının konu yapıldığı seriyi yasaklamıştır.[x]

Türkiye’deki Yasal Durum

“Radyo, Televizyon Ve İsteğe Bağlı Yayınların İnternet Ortamından Sunumu Hakkında Yönetmelik” 1 Ağustos 2019 Perşembe günü resmi gazetede yayınlanarak yürürlüğe girmiştir.

Yönetmeliğin uyulmaması hâlinde medya hizmet sağlayıcılarının; Yayın lisansı almadan yayın yapması, Lisansı RTÜK tarafından iptal edilmesine rağmen internet üzerinden yayın hizmeti vermeye devam etmesi hâlinde RTÜK ihtarda bulunulacak ve söz konusu ihtarları internet sitesinde yayınlayacaktır. İhtar üzerine gerekli eksikliklerin tamamlanmaması hâlinde, RTÜK sulh ceza hakimliğine başvuracak, yayınlarla ilgili erişimin engellenmesi için karar alınacak ve izinsiz olarak yayın yapan kişi ve kurumlar hakkında suç duyurusunda bulunulacaktır. İnternet yayın platform işletmecileri bakımından da aynı şekilde RTÜK tarafından ihtarda bulunulacak, kuruluşun yükümlülüklerini yerine getirmemesi hâlinde, platforma erişiminin sulh ceza hâkimliği kararıyla engellemesi ve izinsiz olarak iletim yapan kişi ve kurumlar hakkında suç duyurusunda bulunulması söz konusu olacaktır. Yönetmelik ile aynı zamanda, kapsamda tutulan medya hizmet sağlayıcıları ve platform işletmecilerinin RTÜK’e karşı yükümlükleri ve RTÜK’ün denetim yetkileri de detaylı olarak düzenlenmektedir. Bu kapsamda medya hizmet sağlayıcıları ve platform işletmecileri, talep edilmesi hâlinde, koşullu erişim sağladığı kullanıcı sayısına ilişkin her türlü bilgi ve belgeyi RTÜK’e sunmakla yükümlü tutulmuşlardır.[xi][xii]

Yönetmelik’te, İçeriğin yayından çıkarılması ve/veya erişimin engellenmesi kararının gereğini yerine getirmeyen erişim sağlayıcılar ve İlgili içerik ve yer sağlayıcılara BTK tarafından idari para cezası uygulanacağını belirtilmektedir.

Detaylı geçiş hükümleri içermekte olan Yönetmelik, yayım tarihinde yürürlüğe girmiş olup, lisans ve iletim yetkisi dahil geçiş işlemleri bakımından ise bir aylık bir süre öngörülmüştür. Bir ay içinde yayın lisansı ve yayın iletim yetkisi başvurusu yapılmaması veya başvuru yapılmasına rağmen başvuruların RTÜK tarafından verilen süre içinde tamamlanmaması hâllerinde, sulh ceza hakiminden içeriğin çıkarılması ve/veya erişimin engellenmesi talep edilebilecektir.

RTÜK'e bir nevi interneti sansürleme yetkisi veren bu Yönetmeliğin 19/2. maddesindeki; “(2) Ancak, geçici yayın hakkı ve/veya lisansı Üst Kurul tarafından iptal edilmesine rağmen, yayın hizmetlerinin internet ortamından iletildiği Üst Kurulca tespit edilen gerçek ve tüzel kişilerin yayınları hakkında 10 uncu madde hükümleri uygulanmaksızın 6112 sayılı Kanunun 29/A maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, söz konusu yayınla ilgili olarak sulh ceza hâkiminden içeriğin çıkarılması ve/veya erişimin engellenmesi talep edilir ve ayrıca 6112 sayılı Kanunun 33 üncü maddesi uyarınca, yayın yapan gerçek kişiler ile tüzel kişilerin yönetim kurulu üyeleri ve genel müdürü hakkında suç duyurusunda bulunulur.” şeklindeki düzenleme gereğince RTÜK Netflix platformuna ve DW Türkçe gibi yurt dışından yayın yapan haber kaynaklarına erişim engelleme kararaları verebilecektir.

Bu düzenleme; “Frekans sorunu olmayan İnternette radyo ve televizyon yayıncılığına lisans getirmek ancak kontrol ve sansür anlamına gelir. İlk hedef de SETA raporunda bahsi geçen ve Türkiye'ye yönelik Türkçe yayın radyo ve TV yayını yapan BBC Türkçe ve DW Türkçe gibi haber kaynakları olacaktır. Dolayısıyla amaçlanan Türkiye içinden kontrol edilemeyen ve özellikle yurt dışından Türkçe radyo ve televizyon yayıncılığı yapan haber kaynaklarını kontrol altına almaktır. Yüksek lisans bedelleri ve cezalarla da bu tip yayınları imkânsız hale getirmek hedeflenmektedir.”[xiii] şeklinde de yorumlanmaktadır.

Türkiye’deki mevcut mevzuat hükümleri değerlendirildiğinde, 5651 Sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun ve 6112 Sayılı Kanun Radyo ve Televizyonların Kuruluş Kanunu’nun uygulama pratikleri, ülkemiz açısından da Netflix ve benzeri platformlara erişimin engellenmesi için karar verilebileceğini göstermektedir. Yönetmelik henüz yeni yayınlanmış olduğundan bugüne kadar verilmiş olan bir karar bulunmamaktadır.

(Dr. Servet YETİM)

 

 

[ii]Netflix told to remove film depicting Jesus as gay”, https://www.bbc.com/news/world-latin-america-51043272, (10.01.2020)

[iii] Sachs, Julia., “Netflix Is Censoring Content More Than It Ever Has”, https://gritdaily.com/netflix-is-censoring-content-more-than-it-ever-has/, (10.01.2020)

[iv] Easton, Jonathan., “Indian government considering censorship of online streamers”, https://www.digitaltveurope.com/2019/10/18/indian-government-considering-censorship-of-online-streamers/, (10.01.2020)

[v] Joshi, Shamani.,  “Netflix and Amazon Prime May Have to Censor Explicit Content in India Soon

The Madhya Pradesh High Court has issued notices to online streaming platforms in a petition that seeks to regulate uncensored digital content”, https://www.vice.com/en_in/article/a35jna/netflix-and-amazon-may-have-to-censor-explicit-content-in-india-soon, (10.01.2020)

[vi] Kalra, Aditya., Jamkhandikar, Shilpa, “Netflix and Amazon face censorship threat in India: source”, https://www.reuters.com/article/us-india-streaming-regulation/netflix-and-amazon-face-censorship-threat-in-india-source-idUSKBN1WW1RX, (10.01.2020)

[viii] Kapur, Manavi., “More Indian men than women favour censorship of content on video streaming platforms”, https://qz.com/india/1739203/indians-for-censorship-of-hotstar-netflix-amazon-prime-content/

[ix] Kalra, Aditya., Jamkhandikar, Shilpa, “Netflix and Amazon face censorship threat in India: source”, https://www.reuters.com/article/us-india-streaming-regulation/netflix-and-amazon-face-censorship-threat-in-india-source-idUSKBN1WW1RX, (10.01.2020)

[x] Nemetz, Dave., “Netflix Boss Defends Censoring Hasan Minhaj Show After Saudi Protest: 'We're Not in the News Business”, https://tvline.com/2019/11/06/netflix-censorship-hasan-minhaj-patriot-act-saudi-arabia/, (10.01.2020)

[xi] Radyo, Televizyon ve İsteğe Bağlı Yayınların İnternet Ortamından Sunumu Hakkında Yönetmelik Yayımlandı

 https://www.digitaltalks.org/2019/08/04/radyo-televizyon-ve-istege-bagli-yayinlarin-internet-ortamindan-sunumu-hakkinda-yonetmelik-yayimlandi/

[xii] Arseven, Moroğlu.,,”Radyo, Televizyon ve İsteğe Bağlı Yayınların İnternet Ortamından Sunumu Hakkında Yönetmelik Yürürlüğe Girdi”, https://www.morogluarseven.com/tr/news-and-publications/radyo-televizyon-ve-istege-bagli-yayinlarin-internet-ortamindan-sunumu-hakkinda-yonetmelik-yururluge-girdi/, (10.01.2020)

[xiii] Yaman Akdeniz @cyberrights (ÖÖ 10:06 · 1 Ağu 2019)

 

 


Etiketler: Netflix, Sansür, kutsal değerler, sigara, 6112 sayılı Kanun, Radyo, Televizyon Ve İsteğe Bağlı Yayınların İnternet Ortamından Sunumu Hakkında Yönetmelik,